Kłopoty z medalami

Dziś Światowy Dzień Numizmatyka, a medalierstwo napoleońskie to jeden z moich koników. Niestety miłość trochę bez wzajemności, bo to wyjątkowo niewdzięczny naukowo temat. Dlaczego? Ano dlatego, że niewiele da się na tym polu zrobić.

Oczywiście, jest sporo publikacji, w tym piękne albumowe „Napoleons Medaillen” (J. i L. Zeitz) oraz takoż ładne i też albumowe „Napoleon’s Medals: Victory to the Arts” (R. A. Todd). Oba niestety cierpią na tę samą przypadłość, co liczne dziewiętnastowieczne katalogi, a także monumentalny trzytomowy katalog Bramsena z początku XX wieku, zbierający ogromną liczbę medali, żetonów i innych niemonetarnych numizmatów związanych ogólnie z epoką napoleońską. Wszystkie mianowicie ujmują zjawisko wyłącznie od strony tego, co na medalach jest pokazane – a więc chronologia dotyczy tematów, a nie produkcji. Do tego drobne nieścisłości w opisach, wynikające po części z nieznajomości przez autorów kontekstu ikonograficznego czy starożytnego. Głównym problemem jest jednak chronologia medali.

Sama kilka lat temu przymierzałam się do opracowania katalogu oficjalnych emisji paryskiej Monnaie des Médailles, takiego właściwego, pokazującego, kiedy co zostało zaprojektowane i wybite. Bo z części samych medali da się wysnuć daleko idące wnioski na temat tych dat, często całkowicie rozbieżnych w stosunku do ukazywanych zdarzeń.

Przede wszystkim oczywiste jest, że pomysł systematycznego wybijania medali upamiętniających rządy Napoleona (na wzór podobnego projektu za Ludwika XIV) pojawił się dopiero po 1799 roku, czyli wszystkie zdarzenia wcześniejsze były opracowywane medaliersko post factum. I wcale nie po kolei. Jest nawet na to termin: „médailles restituées” czyli „odtworzone”.

Czasem same projekty zdradzają dodatkowe sekrety datowania. Np. w przypadku dwóch z trzech medali upamiętniających kampanię egipską – HAUTE EGYPTE i BASSE EGYPTE – data umieszczona na rewersach jest jeszcze wg kalendarza republikańskiego, czyli projekty musiały powstać przed rokiem 1806. Trzeci medal z tej serii – EGYPTE CONQUISE – nosi jednak datę gregoriańską, a zatem został zaprojektowany później. Takich wiele mówiących detali jest więcej, ale niestety nie da się w ten sposób wydatować wszystkich projektów, nie mówiąc już o produkcji.

Tu z pomocą powinny przyjść archiwa mennicy – ale okazuje się, że za Restauracji zniszczono ogromną część dokumentów dotyczących akurat medali, czyli brakuje zamówień, rachunków i innych źródeł, na podstawie których można by tę produkcję rekonstruować. Zachowały się – często w papierach prywatnych – pojedyncze dokumenty, dotyczące konkretnych medali, ale napisanie ich historii jest w zasadzie niemożliwe.

Ktoś powie – a znaki mennicze? To nawet dla monet starożytnych jedno z podstawowych narzędzi datowania. Niestety, mennica paryska wprowadziła takie oznaczenia dla medali dopiero w 1841 roku. Umieszczano je na tzw. rancie czyli obrzeżu, bocznej stronie. Przez kilka dekad to działało: kolejni dyrektorzy mieli własne punce i produkcję od lat czterdziestych (w tym tzw. restrikes medali napoleońskich) da się datować z dokładnością do kilku lat.

Myliłby się jednak kolekcjoner, który uznałby, że jeśli na rancie napoleońskiego medalu nie ma żadnych oznaczeń, to jest to sztuka z epoki. Niestety, na przełomie XIX i XX w. przez krótki czas wybijano te nowe medale ze starych stempli również bez żadnych oznaczeń.

Dla lat apogeum Cesarstwa (plus minus 1805-11) możemy przyjąć, że medale wybijano z niewielkim poślizgiem czasowym względem wydarzenia, które upamiętniały, ale szczegółowej wiedzy pewnie nigdy nie posiądziemy. A warto zwrócić uwagę, że upamiętniano nie tylko zwycięstwa – są medale na okoliczność odwrotu spod Moskwy (z Boreaszem zionącym mrozem na wojska francuskie), a nawet przybycie Napoleona do Rochefort w 1815 roku. O poszczególnych medalach i ich ikonografii będę pisać osobno, bo wiele z nich to artystyczne i propagandowe arcydzieła, szkoda więc by tu było zbywać je skrótowym ujęciem.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s